AMEA Naxçıvan Bölməsi

AMEA Naxçıvan Bölməsinin Yaranması

     Elmin inkişafını daim diqqət mərkəzində saxlayan ulu öndər Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasının geosiyasi vəziyyətini nəzərə alaraq 2002-ci il avqustun 7-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsinin yaradılması haqqında tarixi sərəncam imzalamışdır. Qeyd olunan sərəncama müvafiq olaraq, AMEA Naxçıvan Bölməsində 6 elmi tədqiqat institutu – Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutu, İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu, Təbii Ehtiyatlar İnstitutu, Bioresurslar İnstitutu, Batabat Astrofizika Rəsədxanası və Əlyazmalar Fondu yaradılmışdır.

    Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbovun diqqət və qayğısı nəticəsində 2003-cü ildə AMEA Naxçıvan Bölməsinin Rəyasət Heyəti, Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutu, İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutu üçün, 2004-cü ildə isə Təbii Ehtiyatlar İnstitutu, Batabat Astrofizika Rəsədxanası, Əlyazmalar Fondu, Nəşriyyat və Elmi Kitabxana üçün bina ayrılmış və müasir tələblər səviyyəsində yenidən qurularaq təmir edilmişdir. 2005-ci ildə Bölmənin Bioresurslar İnstitutunun müasir tələblərə cavab verən binası, 2010-cu ildə isə İnstitutun Biokimyəvi Tədqiqatlar laboratoriyasının binası istifadəyə verilmişdir.

       2005-ci ildə Bölmənin nəşriyyatı fəaliyyətə başlamış və ilk olaraq Gəmiqaya ilə bağlı xüsusi nömrə çapdan çıxmışdır. Ötən dövr ərzində bölmənin iki seriyada nəşr olunan “Elmi əsərlər” (əvvəlcə “Xəbərlər” adı ilə) jurnalının 61 (bunlardan 29-i humanitar, 29-u dəqiq elmlər seriyası üzrə, 3-ü isə xüsusi nömrə kimi nəşr olunmuşdur), “Axtarışlar” jurnalının isə 38 nömrəsi işıq üzü görmüşdür.

      Bölmədə Naxçıvanın tarixi, etnoqrafiyası, arxeologiyası, ədəbi mühiti, folkloru, biomüxtəlifliyi, təbii ehtiyatlarının araşdırılmasında elmi istiqamətlər müəyyən edilmiş, müvafiq profillərə uyğun elmi-tədqiqat işləri yerinə yetirilərək mühüm nəticələr əldə olunmuşdur. İki cildlik “Naxçıvan ensiklopediyası”, “Naxçıvan abidələri ensiklopediyası”, “Naxçıvan tarixi atlası”, üç cildlik “Naxçıvan tarixi”, “Naxçıvan teatrının salnaməsi”, üç cildlik “Naxçıvanın folkloru antologiyası”, iki cildlik Naxçıvan Muxtar Respublikasının “Qırmızı kitabı”, “Naxçıvan Muxtar Respublikasının ampeloqrafiyası”,  “Naxçıvan Muxtar Respublikasının dərman bitkiləri”, “Naxçıvan Muxtar Respublikasının təbii sərvətləri: hazırki vəziyyəti və perspektivləri”, “Naxçıvan Muxtar Respublikasının fövqəladə hallar atlası”, “Dədə Qorqud yurdu-Naxçıvan” tarixi-coğrafi və etnoqrafik atlas (üç dildə), “Naxçıvan coğrafiyası” (iki cilddə) kimi fundamental nəşrlər işıq üzü görmüşdür. Ümumiyyətlə, Bölmənin fəaliyyəti dövründə əməkdaşların 234 monoqrafiyası, 215 kitabı, 28 metodik vəsaiti, 6 dərs vəsaiti, 8889 elmi məqaləsi, 221 tezisi, 22 atlas və xəritəsi çap olunmuşdur. Bölmə əməkdaşları 5 tövsiyə, 50 buklet hazırlamış, 28 patent almışlar. Əsərlərdən 24 monoqrafiya, 19 kitab, 1842 məqalə, 73 tezis xarici ölkə nəşrlərində çapdan çıxmışdır. Bölmə əməkdaşları 4-ü beynəlxalq olmaqla 23 qrant layihəsinin qalibi olmuşlar. AMEA-nın Naxçıvan Bölməsində fəaliyyət göstərən Dissertasiya Şuralarında 17 nəfər elmlər doktoru, 91 nəfər fəlsəfə doktoru elmi dərəcə almaq üçün müdafiə etmişlər.

       AMEA Naxçıvan Bölməsində 260 nəfər işləyir ki, bunların da 102 nəfəri elmi işçidir. Elmi işçilər arasında 2 akademik, 4 müxbir üzv, 4 elmlər doktoru, 55 fəlsəfə doktoru, doktorant və dissertantlar vardır.